U proteklih nekoliko meseci KruševacPres je realizovao  medijski projekat „Čarapanski vek muzike“. Cilj projekta bio je da promoviše muzičko stvaralaštvo iskazano kroz istorijat muzike Kruševca u 20. veku, da da doprinos istoriji muzike Srbije, ali i očuvanju muzičke baštine.

Za pisanje tekstova koristili smo različite izvore – tekstove objavljene u dnevnoj štampi pre i posle Prvog svetskog rata, monografiju „Značajni ljudi Kruševca“ Milorada Sijića, „Enciklopediju Kruševca i okoline“ Slobodana Simonovića. Deo fotografija obezbeđen je zahvaljujući sjajnoj Fejsbuk stranici „U vremenu starog Kruševca“. Ipak, najznačajniji izvor bila nam je knjiga „Nedaleko od reke Rasine – Muzički život Kruševca i okoline“, iz 2008. godine, autora Save Popovića.

„Knjiga je moj pokušaj da muzički život nastavim na sasvim drugi način. Želeo sam da nedostatak nastupa u kafani zamenim pisanjem o proteklim vremenima, starom Kruševcu, himanitarnim društvima i muzičarima  gde će svi, ili barem većina, da se nađu na jednom mestu i da budu jedan veliki orkestar.  Želja mi je bila da ostavim pisani trag o muzičarima i da ih otrgnem od zaborava, da podsetim na imena koja su svojim kvalitetom ostavila trag a za koje današnje generacije nisu ni čule“, objašnjava Sava Popović koji je u periodu od 2007. do 2022. godine objavio sedam knjiga koje se bave temama iz istorije Kruševca.

„Knjiga „Nedaleko od reke Rasine“ ima za cilj da popuni veliku prazninu koja već duže vreme vlada kada je u pitanju muzički život Kruševca. Nastupajući kao solista sa mnogim muzičarima Kruševca i okoline, kontaktirajući nekolicinu starijih kolega i prikupljajući brižljivo i uporno fotografije i bitne podatke trudio sam se da nijednog kolegu ne izostavim jer je svako svojim radom dao doprinos muzičkom životu grada i okoline pa je time knjiga bogatija“, ističe Popović.

Sakupljeni su podaci i detaljno opisani brojni muzičari, njih oko 300, među kojima su najpoznatiji violinista Miodrag Rade Jašarević, frulaš Sava Jeremić, solista i kompozitor Dragan Toković, solista Vukašin Vule Jevtić, harmonikaši Radojka i Tine Živković i Đurica Ćirković, klarinetista Miodrag Knežević Knez i mnogi drugi. Takođe su detaljno opisane najpoznatije stare kafane i hoteli od kojih većina više ne postoji  a koje su bili stecište starih Kruševljana.

Knjiga je ilustrovana sa oko 730 retkih i autentičnim fotografija, i obuhvata bitne aktere narodne, zabavne i rok muzike. Posebnu zanimljivost knjizi daje oko 80 anegdota iz života muzičara kao i detaljan opis 14 horova. Zbog obilja autentične građe knjiga „Nedaleko od reke Rasine“ i danas deluje sveže i zanimljivo i nezaobilazna je u istraživanju muzičke istorije Kruševca i okoline.

Članak ČARAPANSKI VEK MUZIKE: „Nedaleko od reke Rasine“ se pojavljuje prvo na PRIJATELJSTVO.

Pionirsku ulogu u orkestarskoj muzici imalo je Kruševačko muzičko društvo osnovano 1921. godine koje je u svom sastavu imalo vrsne muzičare raznih zanimanja – činovnike, zanatlije, studente, gimnazijalce. Osnivači Kruševačkog muzičkog društva bili su fotograf Milan Vukašinović i profesor Mirko Damnjanović a članovi poznati kruševački muzičari Ljuba Petrović, Ljuba Vujičić, Miodrag Vasiljević Krda i drugi.

Miodrag Vasiljević Krda (1903-1963) je bio profesor, muzički pedagog, etno-muzikolog, folklorista…Rođen je u okolini Kragujevca, u selu Zakuta. Gimnaziju je završio u Kruševcu, u kojem započinje i svoje muzičko delovanje u Muzičkom društvu. Posle započetih muzičkih studija u Pragu, školovanje nastavlja i završava u Beogradu. Zapošljava se najpre kao nastavnik muzike u Skoplju, a zatim u Beogradu, gde predaje teorijske predmete u Srednjoj muzičkoj školi pri Muzičkoj akademiji. Na poziv Koste Manojlovića, izabran je na mesto docenta, a zatim i vanrednog i redovnog profesora na Muzičkoj akademiji.

Kratko je živeo u Kruševcu ali se zalagao za osnivanje muzičke škole i gradskog orkestra. Prikupljao je melodije izvorne muzike, pesme, običaje, narodna kola i izučavao muzičku istoriju Srba. Prikupio je oko 800 pesama seosko-planinskog i varoškog, kruševačkog porekla.

U gradu je bilo i drugih orkestara kao što je bio Colegium Musicum a u okviru Sokolskog društva osnovan je 1923. godine Mali orkestar. Godine 1930. oformljen je još jedan orkestar „Sokola“ a novembra 1931. godine i Sokolski hor. Sokolsko društvo je organizovalo brojne manifestacije kao što su proslave u čast oslobođenja grada, sokolski sletovi i godišnjice Kosovske bitke.

Preko puta nekadašnje fabrike „Merima“, pored pruge, radio je Duvački orkestar Ložionice. Ovaj orkestar nije bio brojan a nastupao je na raznim priredbama u Kruševcu i okolini.

U gradu je između dva svetsak rata delovalo i više gudačkih orkestara koji su često bili i porodični orkestri. Poznati su bili orkestri porodica Vujičić, Petrović, Jocić, Tomić i drugi. Jedan od poznatijih orkestara predvodio je Mitar Vujičić, odličan violinista, kod koga je učio Rade Jašarević, kasnije čuveni violinista i šef orkestra RTV Beograd.

Tek što su utihnuli topovi u okolini Kruševca, u kasnu jesen 1944. godine, formiran je Gradski duvački i gudački orkestar. U sastav orkestra ušli su nekadašnji vojni muzičari kao i muzički pedagozi koji su držali privatne časove.  Orkestru su se pridružili i bivši članovi Duvačkog orkestra Ložionice kao i đaci Niže muzičke škole. Ovu poprilično šarenoliku grupu muzičara, koja se sastajala u KUD „Abrašević“, organizovao je i predvodio Nikola Čolović, muzički pedagog i osnivač Niže muzičke škole i Duvačkog orkestra Industrijske škole. Ovaj orkestar je nastupao na raznim svečanostima a na repertoaru je, uglavnom, imao marševe i prigodne revolucionarne pesme. Vremenom se repertoar menjao a orkestar počinje da učestvuje na raznim takmičenjima i osvaja nagrade. Tako je 1960. godine Gradski duvački orkestar osvojio nagradu na Festivalu amaterskih orkestara na Paliću. Orkestar je bio bez svojih prostorija i koncertne dvorane a Umetnički savet, uniforme i instrumente dobio je tek 1966. godine.

Godine 1967. Gradski duvački orkestar počinje da deluje samostalno a u svom najuspešnijem periodu imao je tridesetak članova. Rasformiran je 1992. godine zbog nedostatka kadrova i finansijskih problema.

Izvori: “Nedaleko od reke Rasine – Muzički život Kruševca i okoline“ Save Popovića, dnevne novine „Politika“ i „Vreme“, „Enciklopedija Kruševca i okoline“ Slobodana Simonovića

FOTO: “Nedaleko od reke Rasine – Muzički život Kruševca i okoline“

Članak ČARAPANSKI VEK MUZIKE: Kruševački orkestri pre i nakon Drugog svetskog rata se pojavljuje prvo na PRIJATELJSTVO.