U vremenu kada mnoge opštine i gradovi tragaju za autentičnim turističkim identitetom, Ćićevac ga već ima – duboko ukorenjen u vekovima tradicije. Pitanje je samo da li će taj potencijal ostati skriven u tišini klisure ili će postati pokretač novog razvoja ovog kraja.
Na prostoru, koji delom pripada Opštini Ćićevac, nalazi se jedan od najstarijih i najmanje poznatih duhovnih kompleksa u Srbiji – Mojsinjska Sveta gora.
–Ovo nije lokalna legenda, već istorija koja je starija od mnogih evropskih duhovnih centara a o njoj se ćuti– kaže Slavoljub LJubisavljević, predsednik udruženja “Čuvari Mojsinjske Svete gore”.
Danas, međutim, prostor oko kule nije uređen u meri koja bi odgovarala njenom potencijalu – izostaju sadržaji, turistička infrastruktura i sistemska promocija, iako bi upravo ta lokacija mogla da postane jedna od najprepoznatljivijih tačaka ovog dela Srbije.
Ipak, uprkos slojevitom istorijskom i verskom značaju, ovaj prostor ostaje nedovoljno prepoznat u stručnoj i široj javnosti.
–O Mojsinjskoj Svetoj gori ne uči se u školama, nema je u udžbenicima, a čak i mnogi istoričari za nju su prvi put čuli tek na tematskim tribinama na kojima smo prisustvovali – kaže Ljubisavljević.
Paradoks je još veći ako se ima u vidu turistički potencijal ovog područja. Stalaćka klisura, sa svojim prirodnim ambijentom i jedinstvenim meandrom Južne Morave, pruža mogućnosti za razvoj verskog, rečnog, eko, sportskog, zdravstvenog i seoskog turizma.
–Pešačke i hodočasničke staze koje bi povezivale crkve, biciklističke rute, rečni spustovi, kampovi za decu i istraživački programi – sve su to ideje koje već postoje, ali ne i sistemska podrška da se realizuju– ističe Ljubisavljević.
Infrastruktura je jedan od ključnih problema. Put kroz klisuru je uzak i nebezbedan za mimoilaženje vozila, pojedini lokaliteti dostupni su samo poljskim putevima ili obraslim stazama, a smeštajni kapaciteti praktično ne postoje.
Iako je delimična signalizacija postavljena, bez uređenih pristupa i pratećih sadržaja, teško je očekivati ozbiljniji turistički promet.
Prema rečima Ljubisavljevića, opština finansijski podržava pojedine projekte udruženja u ograničenom obimu, ali strateški pristup turizmu izostaje. Ne postoji turistička organizacija, niti jasno definisan plan razvoja ove grane privrede.
–Opština gubi mnogo.Turizam ne donosi samo posetioce, već i posao. Od ugostiteljstva do proizvodnjesuvenira i domaćih proizvoda– ističe on.
Važnu ulogu u očuvanju i oživljavanju ovog nasleđa ima udruženje “Čuvari Mojsinjske Svete gore”, koje godinama nastoji da skrene pažnju javnosti na vrednost ovog prostora.
U saradnji sa drugim organizacijama, udruženje organizuje ekološke akcije čišćenja i uređenja lokaliteta, viteški festival “Prijezdi i Jelici u čast” posvećen srednjovekovnoj tradiciji i kulturi, kao i dečiji kamp “Spasilačko zvono” kroz koji mladi uče o istoriji, veri i boravku u prirodi.
Tu su i sportsko – rekreativne aktivnosti poput spusta Južnom Moravom i memorijalnih turnira, čime se održava živa veza između nasleđa i savremenog života.
Pored duhovnog nasleđa, neiskorišćen ostaje i potencijal mesta gde se spajaju Južna i Zapadna Morava, poznat kao “sastavci”. Prostor bez uređenih prilaza, vidikovaca i prateće infrastrukture ostaje nepoznat većini putnika koji prolaze ovim krajem.
Tako Mojsinjska Sveta gora danas stoji između dve stvarnosti: one istorijske, u kojoj je bila duhovni oslonac i utočište naroda, i one savremene, u kojoj predstavlja neiskorišćenu razvojnu šansu.
O Mojsinjskoj Svetoj gori
Prema predanju i pojedinim istorijskim izvorima, Mojsinjska Sveta gora nastala je krajem 9. veka, kada su na ove prostore došli monasi Sinajiti iz Manastira Svete Katarine. Monasi “Isihasti” koji svo svoje vreme provode u neprestanoj molitvi, tražili su mir i izolovanost, a utočište su pronašli u nepristupačnoj Stalaćkoj klisuri. Crkve, manastire i kelije podizali su daleko od puteva i naselja. I vekovima kasnije, ti objekti su ostali skriveni od glavnih komunikacija, kao da su namerno sačuvani od pogleda savremenog sveta.
Putopisci 19. veka beležili su da se na ovom prostoru nalazilo čak 77 crkava i manastira. Danas je poznato između 35 i 40 lokaliteta – od aktivnih crkava do ruševina i crkvišta za koja se veruje da su nekada bila monaške kelije.
Najveći procvat gradnje dogodio se u vreme kneza Lazara, između 1371. i 1389. godine, kada je duhovna saradnja između vladara i monaha imala i politički značaj. Upravo su monasi, posredovali u skidanju anateme sa Srpske pravoslavne crkve i dali legitimitet novoj državi i vladaru. Zauzvrat, knez Lazar je ovom prostoru obezbedio zaštitu i bezbednost, gradeći utvrđenja i deo države u dolini Morave.
Istorijska uloga Mojsinjske Svete gore nije bila isključivo duhovna. Na njenim obodima vođene su ključne bitke tokom Prvog srpskog ustanka i srpsko – turskih ratova. U vreme oslobodilačkih borbi, crkve su pretvarane u bolnice, a manastiri u utočišta za ranjenike. Manastir Sveti Roman je u jednom periodu korišćen i kao bolnica za duševne bolesnike. Nepristupačnost terena koja je nekada štitila monahe, postala je strateška prednost u ratovima.
Posebnu simboliku ovog kraja nosi i Kula Todora od Stalaća, srednjovekovno utvrđenje koje i danas dominira iznad ušća Južne i Zapadne Morave. Ova kula, poznata i kao ostaci nekadašnjeg grada Stalaća, vekovima je čuvala ulaz u Moravsku dolinu i predstavljala važnu stratešku tačku srpske srednjovekovne države. U narodnoj tradiciji vezuje se za vojvodu Prijezdu i epsku poeziju, što joj daje i kulturni, a ne samo istorijski značaj.
Aleksandra Paunović
Foto: Slavoljub Ljubisavljević
Izvor: KruševacPRESS
