Radojko Jovanović sa 23 godine postaje Rade Drainac, a sa novim imenom počinje i život koji će obeležiti boemija, putovanja, novinarstvo i književni bunt. Pesnik iz Trbunja kod Blaca ostavio je iza sebe ogroman opus, ali i biografiju koja je decenijama intrigirala čitaoce. O Draincu govori Luka Kijačić, student srpske književnosti i jezika.
– Kod Drainca je veoma teško odvojiti njegov život od književnosti. Promena imena nije bila samo promena potpisa, već kao da je označila početak stvaranja potpuno novog identiteta. Zajedno sa imenom menja se i njegov odnos prema književnosti, a kasnije i sam pesnički izraz – objašnjava Kijačić.
Od Dučića i Rakića do avangarde
Drainčevi prvi pesnički koraci nisu nagoveštavali autora kakav će postati. Zbirka ,,Modri smeh” iz 1920. godine bila je oslonjena na poetiku Jovana Dučića i Milana Rakića, kao i na predratni parnasosimbolizam. A onda dolazi veliki zaokret. Pokretanjem ,,Hipnosa”, Drainac pokušava da formuliše sopstveni pravac – hipnizam.
Kijačić ističe da je Drainac za veoma kratko vreme prešao veliki put i da upravo spremnost na eksperiment predstavlja jednu od važnih karakteristika njegovog stvaralaštva:
– Počeo je kao pesnik koji je bio oslonjen na tradicionalniju liriku, a onda je vrlo brzo počeo da traži potpuno drugačiji izraz. Nije ostao zarobljen u obrascu kojim je počeo, već je književnost posmatrao kao prostor slobode i stalnog eksperimenta.
„Pesnik, apaš i prorok“
Ako je njegova poezija bila nekonvencionalna, takav je bio i njegov život. Drainac je bio deo beogradske boemije, često je boravio u hotelu „Moskva“, a prema biografskoj literaturi spavao je i po slikarskim ateljeima. Za sebe je umeo da kaže da je istovremeno pesnik, apaš i prorok, dok su njegovi stavovi često izazivali burne reakcije:
– Drainac nije želeo da bude samo čovek koji piše stihove. Njegov način života bio je deo njegovog odnosa prema umetnosti. Boemija, putovanja, sukobi sa sredinom i odbijanje da se uklopi u postojeće obrasce postali su deo njegove književne biografije.
Grad, vozovi, kafane i daleki svetovi
U zreloj fazi, naročito u zbirkama ,,Bandit ili pesnik” iz 1928, ,,Banket” iz 1930. i ,,Duh zemlje” iz 1940. godine, Drainac se sve više okreće savremenom gradu. U njegovim stihovima pojavljuju se vozovi, brodovi, bulevari, kafane i prekookeanska putovanja. Grad postaje prostor stalnog kretanja, ali i usamljenosti, dok pesnik istovremeno spaja kosmičke daljine i gradsku svakodnevicu, velike snove i osećaj nepripadanja.
Kako objašnjava Kijačić, grad kod Drainca nije samo scenografija već prostor u kojem se odvija njegova unutrašnja drama:
– Grad je bučan, dinamičan i pun mogućnosti, ali je čovek u njemu često sam. Zbog toga kod Drainca imamo taj stalni kontrast između velikih daljina i veoma konkretne, ponekad gorke svakodnevice. Sam Drainac svoj pesnički izraz opisivao je kao haotičan ritam i „grozno razbijenu“ liru. Upravo ta slika dobro opisuje njegovu poetiku – nemirnu, kontrastnu i bez potrebe da se uklopi u čvrsta pravila.
Zakopani dnevnik
Jedan od najdramatičnijih detalja Drainčeve biografije vezan je za period okupacije. Prema novinskom tekstu iz 1961. godine, sačuvanom u digitalnoj arhivi stare periodike, Drainac je prve mesece okupacije proveo bežeći od smrtne presude koju mu je izrekao lokalni vojvoda. Kasnije je u Blacu uhapšen i ponovo osuđen na smrt, a spasla ga je garancija koju su za njega potpisali ugledni meštani.
Svoje zapise iz tog perioda Drainac je sačuvao na krajnje neobičan način. Dnevnik “Crni dani” zakopao je, prema nekim izvorima, u vinogradu iznad svoje rodne kuće u Trbunju. Rukopis je tamo ostao do kraja rata, a knjiga je objavljena tek 1963. godine, u izdanju beogradskog „Kosmosa“, dvadeset godina nakon Drainčeve smrti, otkriva sagovornik:
– Dnevnik je sačuvao kao svedočanstvo jednog perioda, ali ga je morao sakriti da bi ga sačuvao. Posebno je zanimljivo što je objavljen tek nakon njegove smrti, pa Drainac nikada nije saznao da je ono što je zapisao tokom tih godina konačno stiglo do čitalaca. Drainac je umro 1. maja 1943. godine u Beogradu, od tuberkuloze. Imao je svega 43 godine i sahranjen je o trošku opštine. Iza njega je ostao ogroman opus – procene govore o oko 20.000 stranica poezije, proze, putopisa, kritike i polemike.
Nije bio samo pesnik
Drainac je bio i novinar. Pišući za „Pravdu“ i druge listove, prošao je Balkan, Malu Aziju, Rusiju, Austriju, Francusku, Švedsku, Grčku, Poljsku i Rumuniju. Ta putovanja dodatno su širila njegov književni horizont i donosila nove motive u njegovo stvaralaštvo.
Kako navodi Kijačić, upravo zbog toga Drainca ne treba posmatrati samo kroz njegovu poeziju;
– On je bio i novinar, putopisac i hroničar svog vremena. Njegova putovanja, susreti sa različitim sredinama i iskustva koja je prikupljao nisu ostajali izvan književnosti. Sve to ulazi u njegovu sliku sveta.
Zašto se Drainac i danas čita?
Više od osam decenija nakon njegove smrti, Drainac nije ostao samo ime iz istorije srpske književnosti. U Prokuplju postoji spomen-soba posvećena njegovom životu i delu, dok njegova rodna kuća u Trbunju i dalje postoji.
Kijačić smatra da upravo složenost Drainčeve ličnosti i dela ostavlja prostor za nova čitanja:
– Drainac nije samo boem, nije samo avangardista, nije samo pesnik grada i nije samo pesnik pobune. Sve te odrednice postoje u njegovom delu, ali nijedna sama nije dovoljna da ga objasni. Upravo zato je zanimljiv i savremenom čitaocu.
N. O.
Izvor: KruševacPRESS
