Iako geološka istraživanja i studije decenijama potvrđuju da selo Vitoše, podno Kopaonika, u blaževačkom kraju, leži na milionima tona izuzetno kvalitetnog bazalta, ovo nalazište do danas je ostalo potpuno neiskorišćeno. Dok se opština Brus bori sa pražnjenjem seoskih sredina i skromnim lokalnim budžetom, prirodni resurs koji bi mogao preporoditi ceo kraj ostaje samo mrtvo slovo na papiru.
Selo Vitoše smešteno na obodu opštine Brus, u stručnim geološkim krugovima odavno je poznato po svojim vulkanskim stenama. Detaljna istraživanja rađena u drugoj polovini prošlog veka, kao i kasniji izveštaji o mineralnim sirovinama kruševačkog i potkopaoničkog regiona, nedvosmisleno su potvrdili da Vitoše raspolaže bogatim rezervama bazalta visoke čistoće, otpornosti i specifičnog hemijskog sastava.
Za razliku od običnog građevinskog kamena, bazalt je resurs od strateškog značaja za modernu industriju.Njegova primena u savremenoj privredi odavno prevazilazi tradicionalno nanošenje podloga za puteve i železničke pruge.
Ležište magmatskih stena silikatnog sastava “Vrelo“ , naučne krugove je zainteresovalo još 1972. godine kada je otkriven na još dve lokacije- Donje Jarinje ( Leposavić) i Krkina čuka (Lukovska Banja). Največi deo ležišta, odnosno 95 odsto površine nalazi se upravo na području opštine Brus u selu Vitoše.
Eksploatacione rezerve bazalta u istraženom ležištu “Vrelo“ u Vitošu iznose 1.034.822 tone A kategorije, dok se potencijalne rezerve u samom ležištu i okolini procenjuju na oko dva miliona tona. Istraživanja su pokazala da se rezerve nalaze na dubini od 14 metara. Istražena količina je dovoljna za višedecenijsku eksploataciju, što uz činjenicu da se ruda nalazi na površini zemlje, da je izuzetne čistoće i bez jalovine, u velikoj meri smanjuje troškove proizvodnje, povećava opravdanost eksploatacije i profit.Svaka priča o eksploataciji ruda s pravom otvara i pitanje zaštite šivotne sredine, posebno na područjima koja se oslanjaju na zaštićena područja poput Nacionalnog parka Kopaonik. Međutim, stručnjaci ističu da je eksploatacija bazalta kao tehničkog kamena daleko čistija i bezbednija u poređenju sa eksploatacijom metaličnih sirovina. Za razliku od rudnika koji koriste štetne hemisjke reagense, prerada bazalta se zasniva na mehaničkom drobljenju, uz savremene standarde zaštitnih zona.
Da će se krenuti sa mrtve tačke delovalo je 2015. godine kada je na predlog Odbora za hemijsku, farmaceutsku, gumarsku industriju i industriju nemetala Privredne komore Srbije osnovan Savet za bazalt, u čiji su sastav ušli tadašnji predsednici opština Brus, Blace, Kuršumlija i Leposavić, stručnjaci u ovoj oblasti, kao i predstavnici Privredne komore Srbije.Savet je doneo plan aktivnosti na realizaciji projekta eksploatacije bazaltne rude, pri čemu je izgradnji rudnika “Vrelo“ na području bruske opštine ocenjena kao strateški značajna ne samo za pomenute opštine, već za celu Srbiju.Međutim, sa te se tačke dalje nije maklo.
O propuštenim razvojnim šansama najbolje svedoče rezultati istraživanja Tehnološkog instituta iz Kijeva čiji su naučnici uspeli da od bazalta iz Vitoša proizvedu neprekidno tanko vlakno težine 2.000 kilograma, navode rudarski eksperti.
Neeksploatacija bazalta u Vitošu nije samo propuštena šansa za investitore, već je direktan gubitak za lokalnu zajednicu koja bi mogla da oseti benefite kroz prihode od rudne rente, nova radna mesta, zadržavanje mladih na prostoru gde se većina sela nalazi pred gašenjem kao i razvoj privrede.
N.M.Miletić
Foto: arhiva
Izvor: KruševacPRESS
